Republika Radomska – historia, z której Radom może być dumny
Republika Radomska – Radom jako pierwszy odzyskał wolność
2 listopada 1918 roku Radom stał się pierwszym miastem byłego Królestwa Polskiego, które odzyskało niepodległość. Powstanie Republiki Radomskiej było wyjątkowym wydarzeniem na drodze do odrodzenia państwa polskiego.
Radomianie przejęli władzę
W listopadzie 1918 roku, gdy kończyła się I wojna światowa, a losy Polski ważyły się po 123 latach zaborów, mieszkańcy Radomia podjęli zdecydowane działania na rzecz odzyskania wolności.
W nocy z 1 na 2 listopada 1918 roku w mieszkaniu adwokata Jana Wigury powstał tzw. Komitet Pięciu, który przejął władzę cywilną i wojskową w mieście. W jego skład weszli: Aleksy Rżewski, Stanisław Kelles-Krauz, Wacław Dębowski, Jan Wigura oraz Roman Szczawiński.
2 listopada radomianie rozbroili austriacki garnizon, a nad miastem zaczęła powiewać biało-czerwona flaga. Radom stał się wolnym miastem, z własnymi władzami, administracją i siłami porządkowymi. Wydarzenia te przeszły do historii pod nazwą Republiki Radomskiej.
Kilka dni samodzielności – ważny krok ku niepodległości
Republika Radomska funkcjonowała od 2 do 8 listopada 1918 roku. W tym krótkim czasie lokalne władze podejmowały działania mające zapewnić bezpieczeństwo mieszkańcom, utrzymać porządek i zabezpieczyć funkcjonowanie miasta.
Komitet Pięciu organizował milicję ludową, zabezpieczał pozostawiony przez Austriaków majątek oraz podejmował działania związane z pomocą społeczną i zaopatrzeniem.
8 listopada władze Republiki Radomskiej podporządkowały się Tymczasowemu Rządowi Ludowemu Republiki Polskiej w Lublinie. Był to istotny krok w kierunku jednoczenia ośrodków władzy i budowania odrodzonego państwa polskiego.
Republika Radomska – powód do dumy
Historia Republiki Radomskiej przypomina, że Radom odegrał znaczącą rolę w wydarzeniach poprzedzających odzyskanie przez Polskę niepodległości.
To opowieść o odwadze, odpowiedzialności, solidarności i zaangażowaniu mieszkańców, którzy w przełomowym momencie historii potrafili wziąć sprawy miasta we własne ręce.
Pamięć o tamtych wydarzeniach jest częścią naszej lokalnej tożsamości i ważnym elementem historii walki o wolną Polskę.
Republika Radomska – historia, z której Radom może być dumny.
Komentarz Patryka Fajdka, przewodniczącego Nowej Lewicy w Radomiu, do tych wydarzeń: link do komentarza
Opracowanie na podstawie materiałów Muzeum Historii Radomia, Archiwum Państwowego w Radomiu oraz publikacji historycznych.
Opr. Andrzej Luty – Zespół Prasowy NL w Radomiu
Radom, dnia 4 listopada 2026 r.